De laatste klem gaat nooit op de accu, en op een moderne auto is de reden veranderd
Startkabels zijn zowat het laatste stuk autogereedschap dat iedereen nog uit het hoofd gebruikt.
Niemand slaat een handleiding open met een lege accu en iemand die achter hem staat te wachten. De volgorde die de meeste bestuurders in hun hoofd hebben, is geleerd op een auto met een loodaccu vastgeschroefd in het motorcompartiment, twee polen in het volle zicht en geen enkele elektronica die zich aantrok van wat je ermee deed. Die auto ging twintig jaar geleden uit productie. Op zowat alles van na 2010 is de accu verhuisd naar de koffer, onder een zetel of onder de vloer, en vind je onder de motorkap in de plaats een pluspool onder een rood kapje en een aardpunt op de carrosserie, allebei door de fabrikant aangebracht met precies één bedoeling: dat je de accu nooit hoeft aan te raken. Ook de reden achter de oude regel heeft er stil een tweede helft bij gekregen. De laatste verbinding weg van de accu houden ging altijd over waterstof, en dat blijft zo. Nieuw is dat op een moderne auto een kleine sensor rond de minkabel van de accu geklemd zit die elke ampère in en uit telt, en dat een startkabel aan de minpool de stroom er recht langs stuurt. De motor start hoe dan ook. Wat de auto daarna gelooft, is niet hetzelfde.
Welk uiteinde waar hoort, en welke klem als laatste
Er zijn vier verbindingen en hun volgorde is de hele veiligheidsprocedure. Rood gaat eerst naar de pluspool of het startpunt van de hulpauto, daarna naar de pluspool van de auto met de lege accu. Zwart gaat naar de minpool of het aardpunt van de hulpauto, en pas dan, als allerlaatste, naar een stuk blank ongelakt metaal op de auto met de lege accu, ruim weg van diens accu. Die vierde klem is degene die de kring sluit, en dus degene die vonkt, en het punt van hem aan de andere kant van het motorcompartiment te zetten is dat die vonk ergens anders valt dan pal boven een accu die stilletjes waterstof afgeeft. Zet de auto's dicht bij elkaar maar laat ze elkaar nooit raken, want contact tussen de carrosserieën maakt een aardpad dat niemand voorzien had. Start de hulpauto, laat die twee à drie minuten draaien zodat de lege accu wat oppervlaktelading opneemt, en start de andere auto dan in pogingen van hoogstens tien tot vijftien seconden met een halve minuut ertussen, want een startmotor die onder belasting blijft hangen, wordt snel te warm. Alles gaat er in exact omgekeerde volgorde weer af, en de losse klemmen hou je daarbij uit elkaar.
De sensor op de minkabel is waarom de regel strenger werd
Kijk naar de minkabel van zowat elke BMW, Volkswagen, Mercedes of Volvo van de voorbije vijftien jaar en je vindt er een kunststof module omheen gegoten, ongeveer zo groot als een duim. Dat is de accubewakingssensor, en die meet stroom, spanning en temperatuur zodat de auto voortdurend kan inschatten hoe vol de accu staat. Zowat alles wat je auto verstandig doet met elektriciteit hangt van die inschatting af: hoe hard de alternator werkt, of stop-start aan het volgende kruispunt aangeboden wordt, of de zetelverwarming uitgezet wordt om de volgende start veilig te stellen na een kort ritje, wanneer je een melding krijgt. De sensor ziet alleen wat door de minkabel gaat, dus stroom die aankomt op de pool erboven is voor hem onzichtbaar. Klem je daar aan, dan heb je energie in een accu gestopt waarvan de auto niet weet dat ze geladen is, en precies daarom raden fabrikanten de vaste startpunten niet aan maar schrijven ze die voor. Het verklaart ook waarom een bestuurder die op de polen startkabels hangt, daarna vaak dagenlang geen werkende stop-start heeft zonder duidelijke reden.
De kabels in je koffer zijn misschien te dun voor een diesel
Startkabels worden verkocht op de lengte van de kabel en de grootte van de klemmen, en het getal dat er echt toe doet, staat in kleine letters: de doorsnede van de geleider in vierkante millimeter. Een benzinemotor tot zowat 2,5 liter wil minstens 16 mm². Alles wat groter is, en zonder uitzondering elke diesel, heeft 25 mm² of meer nodig, want een koude diesel met hoge compressie vraagt zijn startmotor veel meer stroom dan een benzinemotor ooit doet. Te dun koper faalt niet beleefd. Het laat zoveel spanning vallen over zijn eigen lengte dat de motor nauwelijks draait, de kabel wordt warm in je handen, en in het slechtste geval verweekt de isolatie terwijl jij erover gebogen staat. Kabels met een aluminium kern, goedkoop en licht, hebben opnieuw een grotere doorsnede nodig voor dezelfde stroom. Lange kabels vragen meer koper dan korte. Staat er nergens op de verpakking een doorsnede vermeld, dan weet je genoeg over die kabel.
Een elektrische auto mag startstroom krijgen en nooit geven
Elektrische auto's hebben een gewone 12 volt-accu, en die laat hen even goed staan als om het even welke andere auto. Ze voedt de sloten, de schermen en de regelmodules, en vooral: ze levert de stroom om de hoogspanningsrelais te sluiten, zodat een lege 12 volt-accu betekent dat je niet aan het volgeladen tractiepakket achter je raakt. Dat 12 volt-systeem startkabels geven is doodgewoon en staat in de handleiding beschreven, meestal met een startpunt in de zekeringkast onder de motorkap, en de oranje kabels maken nooit deel uit van de procedure. De andere richting is wél verboden. Een EV of hybride hoort geen hulpauto te zijn: de 12 volt-kant wordt gevoed door een gelijkspanningsomvormer die berekend is op de bescheiden verbruikers van de auto zelf, niet op de honderden ampères die de startmotor van andermans diesel zo dadelijk vraagt. Tesla zegt onder meer in zijn handleiding met zoveel woorden dat de auto niet gebruikt mag worden om een andere wagen te starten. De herstelling is dan een omvormer en geen accu, en ze valt niet onder garantie.
Een draaiende motor is nog geen herstelde accu
De vaakst gemaakte fout gebeurt nadat de motor aanslaat. Een alternator is een spanningsgeregeld apparaat en geen acculader, en een diep ontladen accu neemt lading traag op, dus de afstand tussen leeg en vol meet je in uren laden en niet in minuten rijden. Op een auto met de sensor van hierboven is het nog erger, want intelligent laden laat de spanning bewust terugvallen om brandstof te sparen zodra het denkt dat de accu gezond is. Het ritje van een halfuur dat iedereen voorschrijft, geeft maar een fractie terug van wat ontbreekt, de auto koelt 's nachts af, en dezelfde bestuurder staat er de volgende ochtend opnieuw met dezelfde kabels. Hang de accu diezelfde avond aan een echte lader op het net. Stel daarna de nuttiger vraag, namelijk waarom ze überhaupt leeg liep: als er niets aan bleef staan, kijk je naar een accu op het einde van haar leven of naar een verbruiker die nooit slaapt, en het patroon van korte ritten en koude ochtenden achter de meeste Europese pechgevallen dekt de rest zowat volledig. Blijkt een nieuwe accu het antwoord, dan begint er een aparte klus, want op deze auto's moet de vervangaccu geregistreerd worden bij het laadsysteem of de auto blijft haar behandelen als het versleten exemplaar.
Wat je concreet doet
De nuttige helft hiervan is het stuk dat je op een droge namiddag doet, niet het stuk dat je om zeven uur 's ochtends in de regen doet.
Doe nu je motorkap open en zoek de twee punten voor je ze nodig hebt: de pluspool onder het rode kapje en het gemarkeerde aardpunt. Staat je accu gewoon zichtbaar onder de kap, zoek dat aardpunt dan toch, want daar hoort de zwarte klem nog altijd.
Stem de kabels af op de motor, niet op de prijs. Minstens 16 mm² voor een benzinemotor tot zowat 2,5 liter, 25 mm² of meer voor alles wat groter is en voor elke diesel.
Maak de aardverbinding op de auto met de lege accu als laatste, op blank metaal, weg van de accu. Draai de volgorde exact om wanneer je de kabels weer losmaakt.
Laat de hulpauto twee à drie minuten draaien voor je start, en start dan in pogingen van tien tot vijftien seconden met dertig seconden ertussen.
Hou de auto's uit elkaar, hou de losse klemmen uit elkaar, en zet eerst op beide auto's de lichten, de ventilatie en de ruitverwarming uit.
Geef nooit startstroom aan een accu die gebarsten is, lekt, zichtbaar opgezwollen is of na een strenge nacht bevroren. Een bevroren accu barst eerder dan dat ze start.
Probeer dit nooit op de pechstrook van een snelweg. Iedereen achter de vangrail en de pechdienst komt naar jou, dezelfde regel die intussen ook de gevarendriehoek in heel Europa stuurt.
Hang de accu diezelfde avond aan een lader op het net. De rit naar huis is niet de lading, dat is gewoon de rit naar huis.
Behandel een tweede lege ochtend als een diagnose en niet als een herhaling. Een accu die twee keer leegloopt terwijl er niets aanbleef, vertelt je iets specifieks.
Veelgestelde vragen
Moet de motor van de hulpauto draaien of uitstaan?
Sluit alles aan met beide auto's uit, start daarna de hulpauto en laat hem draaien. De oude waarschuwing over schade aan de alternator van de hulpauto stamt uit een tijd van veel ruwere laadsystemen, en het moderne risico loopt net andersom: met de hulpauto stil vraag je één lege en één gezonde accu om samen een koude motor rond te krijgen, wat allebei naar beneden trekt en heel hoge stroom door de kabels duwt. Een paar minuten stationair draaien voor je start, doet het meeste werk, want de lege accu neemt wat lading op en levert daarna zelf een deel van de startstroom in plaats van dat de kabels alles moeten dragen.
Mijn auto heeft stop-start. Verandert dat iets?
Het starten zelf verloopt identiek, en de vaste startpunten wegen nog zwaarder door, want een stop-startauto is precies het type dat met een accubewakingssensor werkt en zijn laden daarrond regelt. Daar volgen twee dingen uit. Stop-start blijft na een diepe ontlading vaak een dag of langer onbeschikbaar, en dat is de auto die zichzelf beschermt en geen defect. En wanneer de accu ooit vervangen wordt, hoort daar een AGM- of EFB-type in en geen gewone, en moet het nieuwe exemplaar aan de auto gekoppeld worden, anders blijft de laadstrategie mikken op een accu die er niet meer zit.
Is een lithium jumpstarter even goed als kabels en een tweede auto?
Voor de meeste mensen is hij beter, want hij haalt de tweede auto en de tweede bestuurder volledig uit het probleem, en de goede exemplaren hebben een ompoolbeveiliging die precies de fout vergeeft waar dit hele artikel over gaat. De aansluitpunten zijn dezelfde: de aardklem als laatste en op blank metaal. Het addertje zit in het bewaren. Zo'n toestel ontlaadt stilletjes in een koffer, heeft een hekel aan de hitte van een hoedenplank in de zomer en levert merkbaar minder wanneer het koud is, net wanneer je hem nodig hebt. Bijladen twee tot drie keer per jaar dus, en het loont om te controleren of de opgegeven piekstroom echt bij jouw motor past en niet enkel bij de reclame.
Kan ik een moderne auto nog aanduwen?
Zelden, en nooit bij een automaat of een elektrische auto, waar er hoegenaamd geen mechanische weg van de wielen naar een startende motor bestaat. Bij een manuele bak kan de versnellingsbak de motor nog rondtrekken, maar een echt lege accu laat de brandstofpomp, de inspuiting en het motorbeheer zonder de spanning die ze nodig hebben, dus de motor draait rond en slaat niet aan. Er is bovendien de moderne rekening: onverbrande brandstof in een hete katalysator duwen is een dure manier om een telefoontje uit te sparen. Is er nog genoeg lading om het dashboard fatsoenlijk te laten oplichten, dan werken kabels of een jumpstarter sowieso, en is die er niet, dan helpt duwen ook niet.
Hij startte prima en de volgende ochtend was hij weer dood. Wat nu?
Dat is het nuttigste symptoom uit het hele onderwerp, want het scheidt de twee oorzaken. Reed de auto de hele dag normaal en was hij 's nachts dood, dan houdt de accu geen lading meer vast, wat gewoon is op vijf of zes jaar en bij veel korte ritten een pak vroeger, of er trekt iets stroom terwijl de auto slaapt: een dashcam op een permanente plus, een tracker, een kofferlampje, een module die nooit fatsoenlijk in slaap valt. Een garage meet dat sluipverbruik in enkele minuten met een stroomtang. Wat het bijna nooit is, is de alternator, want een stervende alternator laat de auto stilvallen terwijl je rijdt, met het accuwaarschuwingslampje aan, en niet netjes 's nachts op je eigen oprit.
