Het veiligste wat je met een ree op de weg kan doen, is hem raken
Keihard remmen in een rechte lijn voelt als opgeven, en het is het enige deel hiervan dat je echt in de hand hebt.
Een dier dat je koplampen in stapt, is een van de weinige gevaren op een Europese weg waarbij de juiste reactie exact het omgekeerde is van de reflex. Alles in je zegt eromheen sturen, en de auto helpt daar graag bij: moderne besturing is licht, de banden hebben grip in reserve, en bij de snelheden waarop dit doorgaans gebeurt is er echt ruimte om links of rechts te gaan. Dat is de val. Een ree weegt twintig tot dertig kilo en komt terecht op een motorkap die net voor dat soort klap ontworpen is om te plooien. Een boom weegt enkele tonnen en is ontworpen om helemaal niets te doen. Alleen al Duitsland registreert zowat 276.000 aanrijdingen met wild per jaar, statistisch één om de twee minuten, en in het Verenigd Koninkrijk loopt de schatting tot 74.000 aanrijdingen met herten, goed voor 400 tot 700 gewonden en een twintigtal doden. Die doden vallen bijna nooit door het dier. Ze vallen door de gracht, de tegenliggerstrook, de vangrail en de eik, en die bereik je alle vier door uit te wijken.
De herfst maakt de dieren niet, hij verschuift je rit naar hun uren
Reeën en herten zijn het hele jaar door het actiefst rond zonsopgang en schemering, wat het grootste deel van de zomer betekent dat ze bewegen terwijl jij slaapt of aan tafel zit. Vanaf eind september verandert dat stilletjes. De bronst loopt bij damherten, edelherten en sikaherten door oktober en november, waardoor dieren die anders bij een klein stuk bos blijven, wegen beginnen over te steken die ze normaal mijden, en er is een tweede, kleinere piek in het voorjaar wanneer jongdieren worden weggejaagd om eigen terrein te zoeken. Tegelijk haalt de oogst de dekking van de velden weg, zodat de tocht tussen bos en voedselgrond langer en opener wordt. Daarna gaat de klok een uur terug op de laatste zondag van oktober en valt de avondspits pal in de schemering. Aan de dieren is niets veranderd. Je koplampen wijzen nu gewoon naar hen. Het stuk om te respecteren is het gewoonste dat er is: een onverlichte weg met bomen aan de ene kant en open veld aan de andere, en net daar kost de eerste regen na een droge periode je ongemerkt een autolengte remweg op het slechtst denkbare moment.
Het uitwijken is het letsel
Elke Europese mobiliteitsclub die dit onderzocht heeft, komt bij dezelfde instructie uit, en ADAC zegt het zowat zo helder als het gezegd kan worden: niet uitwijken, remmen en in je rijstrook blijven. In de praktijk betekent dat zo hard op het rempedaal gaan staan als de auto aanvaardt, beide handen aan het stuur houden en dat stuur ook echt vastgrijpen, want een klap op één hoek rukt het uit een losse eenhandige greep. Rijd je manueel, trap dan de koppeling in terwijl je remt, zodat de motor blijft draaien en je stuurbekrachtiging en rembekrachtiging behoudt. Wat dit moeilijk maakt, is dat ABS er net voor ontworpen is om te kunnen sturen terwijl je maximaal remt, dus de auto volgt braaf de paniekinput die je hem geeft. Een auto die recht vooruit remt en een dier raakt, heeft een plooiende motorkap, een kreukelzone, airbags en een vaste, overleefbare afloop. Een auto die zijn rijstrook verlaat aan 80 km/u heeft niets daarvan, en het voorwerp dat hij vindt, is willekeurig gekozen.
Licht omlaag, claxon aan, en geloof nooit dat het er maar één is
Zie je het dier op de berm staan met tijd te over, dan zijn er drie dingen te doen en de volgorde doet ertoe. Rem eerst, hard en vroeg, want elke km/u die je eraf haalt, is afstand en keuze die je terugkrijgt. Dim daarna je grootlicht. Een verblind dier loopt niet weg van het licht, het verstijft erin, en een verstijfd dier staat precies waar jij naartoe gaat. Gebruik dan de claxon, één lange toon in plaats van een reeks korte. En behandel wat je gezien hebt als de eerste van meerdere. Reeën trekken buiten de bronst in kleine groepjes rond, everzwijnen in familiegroepen van een dozijn of meer, en net dat dier dat netjes voor je overstak, trekt vaak de rest achter zich aan. De fout die zowat iedereen maakt, is optrekken zodra de weg weer vrij lijkt. Blijf de volgende paar honderd meter traag.
De gadgets die hiervoor verkocht worden, werken niet
Twee producten worden al decennia tegen dit risico verkocht en geen van beide overleeft een test. De fluitjes die je op een bumper klikt, produceren een geluid dat herten kunnen horen, maar bij geen enkel commercieel op de auto gemonteerd toestel is vanuit een rijdend voertuig een duidelijk effect op het gedrag van de dieren aangetoond. De blauwe reflectoren op paaltjes langs bosrijke wegen deden het niet beter: een gerandomiseerde crossoverstudie op echte wegvakken vond dat geen van de geteste reflectormodellen het aantal aanrijdingen verminderde, en de onderzoekers raadden het gebruik ervan als maatregel af. Wat wel werkt, is weinig spectaculair en grotendeels niet aan jou om te installeren, namelijk degelijke wildrasters en ecoducten, plus de enige hendel die je wel zelf hebt: snelheid. Dertig km/u van de teller op een donkere bosweg levert meer veiligheid op dan wat je ook op de carrosserie kan schroeven.
Maar één soort polis betaalt dit
De verplichte burgerlijke aansprakelijkheid, de dekking die elke auto in Europa moet hebben, betaalt de schade die jij aan anderen toebrengt. Ze heeft nooit je eigen auto betaald, en een wild dier heeft geen eigenaar en geen verzekeraar om aan te spreken, dus met alleen een BA-polis is een aanrijding met wild volledig jouw rekening. De schade wordt enkel hersteld als je een kleine omnium hebt, in Duitsland Teilkasko, in Nederland beperkt casco en onder een dozijn andere namen elders, of een grote omnium daarboven. Het loont om na te lezen welke dieren je polis effectief benoemt, want de formulering is niet altijd zo ruim als je zou aannemen. De Duitse Teilkasko is historisch geschreven rond Haarwild, behaard wild zoals ree, everzwijn, vos en haas, met vogels en vee ofwel uitgesloten ofwel enkel meeverzekerd via een clausule die de dekking uitbreidt naar alle dieren. En er zit hier een scheefheid in die je mee het beslissingsmoment in moet nemen: raak je het dier, dan heb je een rechttoe rechtaan dossier onder de kleine omnium; wijk je uit en raak je een boom, dan heb je eigen schade die alleen een grote omnium dekt, en die hebben heel wat oudere auto's helemaal niet. Zodra vaststaat dat het gedekt is, blijft de aparte vraag of het de moeite loont om de schade aan te geven zodra de vrijstelling eraf is.
Het pv is geen formaliteit, het is het dossier
Hier gaat het meeste geld verloren, en het gaat verloren bij mensen die zich prima voelden, een gedeukte bumper zagen en naar huis reden. Een dossier voor een aanrijding met wild steunt op het bewijs dat er écht een wild dier in het spel was, en dat bewijs is een officiële vaststelling op het moment zelf. In vrijwel heel Europa werkt dat mechanisme hetzelfde, ook al heet het papierwerk overal anders. Bel de politie ter plaatse en vraag hen de feiten en de schade vast te stellen; kunnen ze niet komen, doe dan aangifte op het kantoor, in België binnen de 48 uur, en bezorg het pv-nummer daarna aan je verzekeraar. In Duitsland verwittigt de politie de bevoegde jachthouder, die een Wildschadenbescheinigung aflevert, het wildschadeattest dat de verzekeraar verwacht te zien. Fotografeer de auto, de weg, de plaats van het dier en vooral de haren, het bloed of de huidresten op de carrosserie, want dat is fysiek bewijs dat slecht veroudert en geen carwash of regenbui op de terugweg overleeft. Was er ook een ander voertuig bij betrokken, vul dan een Europees aanrijdingsformulier in naast het proces-verbaal, niet in plaats daarvan.
Wat je concreet doet
Twee hiervan zijn beslissingen die je in ongeveer een seconde neemt, de rest neem je langs de kant van de weg met je waarschuwingslichten aan. Beide helften zijn het waard om te repeteren voor het seizoen begint.
Haal van september tot december echt snelheid weg op onverlichte wegen langs bos- en veldranden, zeker in het uur na zonsopgang en de twee uur rond de schemering.
Staat er plots een dier voor je: rem zo hard als de auto toelaat, beide handen aan het stuur, blijf in je rijstrook. Stuur er niet omheen.
Zag je het op tijd, dim dan je grootlicht zodat het dier weg kan, en geef één lange stoot op de claxon.
Ga ervan uit dat er een tweede dier achter het eerste zit, en blijf een paar honderd meter traag in plaats van meteen op te trekken.
Na een aanrijding: waarschuwingslichten aan, fluohesje aan vóór je de deur opent, gevarendriehoek op voldoende afstand, en 112 als er iemand gewond is.
Bel de politie, ook als er niemand gewond is en de auto nog rijdt. Vraag het pv- of dossiernummer, of vraag dat de jachthouder ter plaatse komt en een wildschadeattest aflevert waar dat het systeem is. Dat nummer is het eerste wat je verzekeraar vraagt.
Fotografeer de schade, de plaats en alle haren of bloedsporen op de carrosserie voor je ook maar ergens naartoe rijdt.
Leg het dier nooit in je auto. Wild meenemen is in vrijwel heel Europa strafbaar, in Duitsland stroperij en in België eveneens beboet, en het schaadt je dossier meer dan je avond.
Raak een gewond dier niet aan, dat is gevaarlijk en het is werk voor de mensen die je net laat komen. Draag handschoenen als je een dood dier van de rijbaan sleept, en alleen wanneer het echt veilig is om de weg op te stappen.
Kijk voor je verder rijdt naar de koelvloeistoftemperatuur, controleer of beide koplampen nog werken, en luister of er iets tegen een band schuurt. Een bumper die er cosmetisch uitziet, kan op een radiator, een koplampsproeierleiding of een radarsensor liggen.
Kijk je polis nu na in plaats van dan. Zoek uit of je een kleine of een grote omnium hebt, en of de dierenclausule alle dieren dekt of alleen behaard wild.
Veelgestelde vragen
Het dier liep weg en mijn auto ziet er goed uit. Moet ik het dan toch melden?
Ja, om twee losstaande redenen. Een dier dat na een klap wegloopt, is heel vaak zwaar gewond, en de melding is wat iemand op pad stuurt om het te zoeken, wat in veel landen een wettelijke plicht is en geen beleefdheid. Praktisch gezien heeft schade uit dit soort aanrijdingen de gewoonte om drie dagen later op te duiken als een koelvloeistofwaarschuwing, een scheve koplamp of een rijhulpsysteem dat stilletjes gestopt is, en een dossier dat je achteraf opent zonder vaststelling van het moment zelf, is een dossier waarover je weken discussieert. De melding kost je die avond twintig minuten.
En als het een hond, een paard of vee was in plaats van wild?
Dat is een volledig andere juridische vraag, en meestal een betere voor jou. Een huisdier of landbouwdier heeft een houder, en in vrijwel heel Europa is die houder aansprakelijk voor de schade die zijn dier veroorzaakt, dus jouw weg loopt via de aansprakelijkheidsverzekering van die eigenaar en niet via je eigen omnium. Dat werkt alleen als het dier geïdentificeerd raakt, wat het pv en de gegevens van wie het komt ophalen veel waardevoller maakt dan ze op dat moment lijken. Wordt de eigenaar nooit gevonden, dan val je terug op je eigen polis en geldt dezelfde formulering van de kleine omnium, en net daar verdient een clausule voor alle dieren zichzelf terug.
Kost een aanrijding met wild mij mijn bonus-malus?
In de meeste Europese markten niet. De bonus-malusschaal bestaat om je aansprakelijkheidsdekking te prijzen naar fout, en bij een aanrijding met een wild dier treft niemand schuld, dus een dossier onder de kleine omnium valt daar normaal buiten. Normaal is niet altijd, en het detail verschilt per land en per verzekeraar, dus het loont om die vraag rechtstreeks te stellen voor je het antwoord nodig hebt. Veel consistenter is het dossier dat je na uitwijken zou openen: eigen fout, eigen dekking, en daarnaar behandeld.
Ik week uit, miste het dier en raakte een vangrail. Ben ik gedekt?
Alleen als je een grote omnium hebt. Er was geen contact met een dier, dus er valt geen wildschade te claimen, en de kleine omnium dekt geen eenzijdig ongeval. Dat is de praktische reden waarom het advies om niet uit te wijken blijft terugkomen bij de mensen die de dossiers zien: de manoeuvre die aanvoelt als de verantwoorde keuze, zet een gedekt, overleefbaar en eenvoudig voorval om in een niet-gedekt voorval, en in het slechtste geval in letsel. Is de vangrail van de wegbeheerder, reken dan ook op een factuur daarvoor.
Het hert heeft mijn auto total loss gereden. Hoe wordt de vergoeding bepaald?
Grote dieren rijden auto's makkelijker total loss dan mensen verwachten, omdat de klap tegelijk op de motorkap, de voorruit en de airbagsensoren landt en de herstelkost snel boven de waarde van een gewone gezinswagen uitkomt. Gebeurt dat, dan is het bedrag dat je verzekeraar noemt een inschatting en geen feit, en je mag het daar oneens mee zijn met bewijs van wat je auto echt waard was.
