Je dashcam is het probleem niet, dat hij nooit stopt met filmen wel
Geen enkel Europees land beboet je omdat je een dashcam hebt. Beboet wordt wat die camera doet op alle dagen dat je niet crasht.
Een dashcam voelt als een puur defensieve aankoop. Je koopt er een omdat iemand anders ooit met veel overtuiging kan beweren dat hij voorrang had, en tot die dag kost het ding je niets. Het Europese gegevensbeschermingsrecht ziet achter je spiegel geen getuige zitten. Het ziet een particulier die maandenlang onafgebroken vreemden filmt op de openbare weg, en het stelt dezelfde vraag die het bij elke camera stelt die op mensen gericht staat: waarvoor wordt dit opgenomen, en rechtvaardigt dat doel de inbreuk. Het Europees Comité voor gegevensbescherming beantwoordde die vraag specifiek voor dashcams in zijn Richtsnoeren 3/2019 over de verwerking van persoonsgegevens via videoapparatuur, in definitieve vorm aangenomen op 29 januari 2020. In het deel over wat mensen redelijkerwijs mogen verwachten, neemt het net het geval van een camera die geplaatst is om bewijs te verzamelen bij een ongeval, en zegt het wat zowat geen enkele eigenaar overwogen heeft: het is van belang dat zo een camera niet voortdurend het verkeer en de mensen langs de weg filmt, want een belang bij beelden van een ongeval dat nog louter theoretisch is, kan een inbreuk van die zwaarte niet rechtvaardigen. Lees dat één keer en het hele onderwerp verschuift. Of je dashcam verdedigbaar is, hangt nauwelijks af van de grens die je net overstak. Het hangt af van hoe lang je opnamelus is, en van wat er met een bestand gebeurt op de overgrote meerderheid van de dagen waarop er helemaal niets gebeurt.
De Europese regel gaat over de opnamelus, niet over de camera
Zowat elke dashcam die in Europa verkocht wordt, kan al ingesteld worden zoals de richtsnoeren het willen, en zowat niemand doet het, want op de doos staat nergens waarom het uitmaakt. Een verdedigbare configuratie is een korte lus, doorgaans één tot drie minuten, die zichzelf eindeloos overschrijft, gecombineerd met een schoksensor die enkel een fragment vergrendelt wanneer de auto geraakt of hard doorheen geschud wordt, en geen gewoonte om de kaart vol te laten lopen. Wat je zo krijgt, is een camera die op een gewone dinsdag over niemand iets bewaard heeft. De versie die je in de problemen brengt, is die met een grote kaart als rollend archief van elke rit sinds de lente, want dat is geen bewijsgaring meer maar een privaat surveillancedossier van de openbare ruimte dat toevallig rijdt. Europa heeft er ervaring mee om te bepalen wat de apparatuur in je auto standaard mag doen en de bestuurder toch een schakelaar te laten, en de snelheidswaarschuwing die nu in elke nieuwe auto piept is daar het duidelijkste voorbeeld van. De dashcam is daar het spiegelbeeld van: niemand zet de standaardinstelling voor jou, dus die instelling goed zetten is jouw werk.
Oostenrijk heeft er een prijs op geplakt, en de rekening is kleiner en vreemder dan het internet beweert
Oostenrijk, Luxemburg en Portugal zijn de drie EU-landen waar het eerlijke advies luidt: laat de camera losgekoppeld in het handschoenkastje. Zwitserland hoort in datzelfde rijtje thuis. Oostenrijk is het land dat je moet begrijpen, want het is het enige dat cijfers publiceerde. De Oostenrijkse gegevensbeschermingsautoriteit besliste op 27 september 2018 een zaak over een particulier met twee bewegingsgestuurde dashcams, één die vooruit filmde door de voorruit en één die achteruit filmde door de achterruit, met opslag op een SD-kaart. De straf bedroeg in totaal 300 euro: 220 euro voor het gebruik van de camera's en 80 euro voor de ontbrekende aanduiding, plus 30 euro kosten. Net die 80 euro is het detail om te onthouden, want het toont dat de autoriteit dit niet als een bizar buitenlands gadget behandelde maar als gewone camerabewaking die nagelaten had zichzelf kenbaar te maken. Mobiliteitsclub ÖAMTC vat het Oostenrijkse standpunt samen in één zin die ver draagt: de camera bezitten is niet verboden, er de openbare ruimte mee bewaken wel. De vijfcijferige boetes die in vakantieartikels circuleren, zijn theoretische maxima uit de Oostenrijkse privacywet, niet wat er bij een bestuurder in de bus viel.
Duitsland liet de beelden toe in de rechtszaal zonder de opname wettig te verklaren
Het Duitse standpunt is dat wat mensen het vaakst naar elkaar citeren en het minst begrijpen, en het zijn echt twee antwoorden in plaats van één. Op 15 mei 2018 oordeelde het Bundesgerichtshof in zaak VI ZR 233/17 dat dashcambeelden als bewijs gebruikt mogen worden in een burgerlijke procedure na een verkeersongeval, na afweging van de betrokken belangen. Wat het niet deed, was de opname zelf goedkeuren. Permanent en zonder aanleiding alles voor de auto filmen bleef in datzelfde arrest een schending van het gegevensbeschermingsrecht, waardoor Duitse bestuurders in de vreemde positie zitten dat ze beelden hebben waar een rechter naar wil kijken en een werkwijze waarvoor een toezichthouder hen nog altijd zou kunnen beboeten. De praktische lezing is dezelfde als overal elders op het continent: korte lus, opslaan bij een gebeurtenis, niets archiveren. Doe dat en beide helften van het Duitse antwoord wijzen voor één keer dezelfde kant op.
Bij het uploaden gaat zowat iedereen echt in de fout
Het idee dat filmen voor eigen gebruik een privézaak is, kent een welbepaalde grens, en het Hof van Justitie trok die in 2014 in het arrest Ryneš, zaak C-212/13, dat oordeelde dat video-opnames die de openbare ruimte bestrijken niet onder de uitzondering voor louter persoonlijke of huishoudelijke activiteiten vallen. Alles wat daaruit volgt, komt bij de bestuurder terecht. Je bestand na een ongeval aan de politie of aan je eigen verzekeraar bezorgen is normaal en verwacht, en in België gaat de regel één stap verder dan de meeste eigenaars beseffen: je bent verplicht om de tegenpartij bij het eerste contact te melden dat je een dashcam hebt. Datzelfde fragment naar sociale media sturen is een compleet andere handeling, en de Gegevensbeschermingsautoriteit is er duidelijk over dat je daarvoor eerst toestemming van de gefilmde personen nodig hebt, wat in de praktijk betekent dat het niet gebeurt. Een nummerplaat wazig maken lost het evenmin op, want het voertuig en de plaats samen wijzen nog altijd iemand aan. Het loont om te onthouden waar de beelden echt voor dienen: je verzekeraar gebruikt een helder en onbewerkt bestand om de aansprakelijkheid te bepalen, en de uitkering die daarop volgt is nog altijd een mening waar je het niet mee eens hoeft te zijn. Hetzelfde geldt voor de voorvallen waar er helemaal geen tegenpartij is om mee te discussiëren, zoals wat je de weg en het dier verschuldigd bent na een aanrijding met een ree, waar een vergrendeld fragment van dertig seconden meer waard is dan een uur onvergrendelde weg.
Wat je concreet doet
Tien minuten in het instellingenmenu en één gewoonte langs de kant van de weg, meer is het niet.
Zet de lus op één tot drie minuten en laat hem overschrijven. De verleiding is om de grootste kaart te kopen en alles te bewaren, en net die keuze maakt van een getuige een bewakingssysteem.
Test de schoksensor voor je hem nodig hebt. Rijd wat vlotter over een verkeersdrempel en kijk na of er echt een fragment in de beveiligde map vergrendeld werd. Een G-sensor op de laagste gevoeligheid bewaart bij een lichte aanrijding helemaal niets.
Zet de permanente parkeermodus af, of aanvaard dat dat overal in Europa het moeilijkst te verdedigen gebruik is. Een geparkeerde auto die urenlang een openbare straat filmt, is gewone camerabewaking, zonder het ongevalsargument erachter.
Schakel de geluidsopname in het interieur uit tenzij je er een concrete reden voor hebt. Je passagiers opnemen en iedereen die zich aan een raam komt melden, voegt een categorie persoonsgegevens toe die je zo goed als zeker niet nodig hebt.
Monteer hem hoog, achter de spiegel, binnen het wisserveld, met de kabel weggewerkt in de hemelbekleding. Blijf weg van het zwarte vlak achter de spiegel waar de eigen frontcamera van je auto zit, en uit het ontplooiingstraject van de airbag in de stijl.
Koppel hem los voor Oostenrijk, Luxemburg, Portugal of Zwitserland en leg het geheel in het handschoenkastje. Een camera op de voorruit is wat de aandacht trekt bij een controle, en een zuignapafdruk op het glas bewijst niets.
Heb je een aanrijding in België, meld de tegenpartij bij het eerste contact dat je een dashcam hebt. Het kost je niets, het is wat de regels vragen, en het maakt de discussie over wat er gebeurd is meestal een stuk korter.
Geef het originele bestand af, geen bijgeknipte versie. Kopieer het volledige vergrendelde fragment van de kaart met het tijdstip intact, hou een tweede kopie bij, en laat de verzekeraar of de politie knippen. Bewerkte beelden zijn de beelden die terzijde geschoven worden.
Zet het niet online. Niet de nummerplaat, niet het gezicht, niet ter waarschuwing, niet in een groep met tweeduizend leden. Die ene beslissing verplaatst je van een bestuurder met bewijs naar iemand die in het openbaar de gegevens van anderen verwerkt.
Veelgestelde vragen
Is een dashcam legaal in Europa?
In het grootste deel van Europa wel, met voorwaarden, en er bestaat geen enkele Europese wet die het beslecht. Een dashcam monteren en gebruiken wordt in de overgrote meerderheid van de landen aanvaard. Oostenrijk, Luxemburg en Portugal zijn binnen de Europese Unie de praktische uitzonderingen, en Zwitserland beperkt het zwaar. Overal elders verschuift de vraag naar hoe de camera ingesteld staat, en de Europese richtsnoeren zijn consequent: een toestel dat onafgebroken filmt, is veel moeilijker te rechtvaardigen dan een dat zichzelf overschrijft en alleen iets bewaart als er iets gebeurt.
Mag ik mijn beelden tegen de tegenpartij gebruiken?
Meestal wel, en Duitsland is daar het duidelijkste bewijs van. Het Bundesgerichtshof oordeelde in 2018 dat dashcambeelden toelaatbaar zijn in een burgerlijke procedure na een ongeval, ook al lag de opname zelf moeilijk onder het gegevensbeschermingsrecht. Rechters beoordelen de toelaatbaarheid geval per geval, en beelden alleen beslechten zelden iets: ze werken samen met het aanrijdingsformulier, de schade en de posities van de wagens. Hou het originele bestand bij en blijf eraf.
Mag ik de video online zetten als ik de nummerplaat wazig maak?
Ga uit van nee. Zodra beelden van herkenbare mensen je privékring verlaten, houdt de uitzondering voor louter persoonlijke activiteiten op, en dat is precies wat het Hof van Justitie in 2014 in het arrest Ryneš vastlegde. De Belgische Gegevensbeschermingsautoriteit zegt het onomwonden: publiceren betekent dat je eerst toestemming vraagt aan wie in beeld komt. Wazig maken helpt minder dan mensen denken, want een auto, een straat en een tijdstip samen wijzen nog altijd iemand aan.
En de parkeermodus terwijl de auto op straat staat?
Dat is de zwakste positie van allemaal, want de ongevalsrechtvaardiging verdwijnt op het moment dat je wegwandelt. Een camera die zes uur lang een openbare straat filmt, doet wat een vaste bewakingscamera doet, zonder de aanduiding, de meldingen of de rechtsgrond die een winkelier daarvoor nodig zou hebben. Wil je bescherming tegen schade terwijl je geparkeerd staat, kies dan een modus die wakker wordt bij een schok en een kort fragment opneemt, en niet een die de hele avond het voetpad filmt.
Ga ik hier op vakantie echt een boete voor krijgen?
Het realistische bedrag is kleiner dan de krantenkoppen en de redenering is interessanter. De Oostenrijkse zaak van september 2018 eindigde op 300 euro, waarvan 80 euro puur omdat het voertuig niet aangeduid stond als camerabewaakt. De vijfcijferige bedragen uit vakantieartikels zijn wettelijke maxima, niet wat bestuurders effectief betaald hebben. De verstandige reactie is even proportioneel: haal in de vier landen die het beperken de camera van het glas en rijd door.
