Je bandenspanningslampje is geen manometer
Het symbool op je dashboard weet minder dan je denkt
Elke nieuwe personenwagen die sinds 1 november 2014 in de EU wordt ingeschreven, moet de bandenspanning bewaken en de bestuurder waarschuwen. Wat niemand je bij de sleuteloverdracht vertelt, is dat twee volstrekt verschillende technologieën aan die regel voldoen, dat ze zich totaal anders gedragen, en dat één ervan een blinde vlek heeft waar een hele zomervakantie doorheen past. Welk systeem in jouw auto zit, bepaalt hoeveel je dat hoefijzersymbooltje mag vertrouwen, en hoe vaak je zelf nog naar een manometer moet grijpen.
Directe systemen: een echte sensor in elk wiel
Een direct systeem plaatst in elk wiel een kleine sensor op batterij, meestal in het ventiel verwerkt, die de werkelijke luchtdruk en temperatuur meet en per radio naar de auto stuurt. Dit is het systeem dat vier live drukwaarden op het infotainmentscherm toont, en het is nauwkeurig genoeg om je te vertellen welke hoek zakt terwijl je nog op de oprit staat. De keerzijdes zijn fysiek. Die sensoren lopen op verzegelde batterijen die doorgaans vijf tot tien jaar meegaan en niet apart vervangen kunnen worden, waardoor een ouder wordende auto uiteindelijk nieuwe sensoren nodig heeft in plaats van een herstelling. Ze moeten ook door de auto herkend worden, wat telt als je een aparte set winterwielen rijdt, want die tweede set heeft eigen sensoren nodig en op veel auto's een aanleerprocedure na elke wissel. En gebruik je ooit het busje bandenafdichting uit de koffer om thuis te raken, zeg dat dan tegen wie de band herstelt, want afdichtmiddel dat door het wiel klotst, kan de sensor de das omdoen.
Indirecte systemen: slim rekenwerk, geen meting
Een indirect systeem heeft helemaal geen druksensoren. Het leent de wielsnelheidssensoren van het ABS en let op een wiel dat iets sneller draait dan de rest, wat gebeurt wanneer een band zacht wordt, een fractie van zijn rolstraal verliest en dus wat vaker moet ronddraaien om dezelfde afstand af te leggen. Nieuwere versies analyseren ook de trillingsfrequentie van elk wiel, wat het beeld scherper maakt. Het is goedkoop, er is geen batterij die leegloopt, en er valt niets aan te leren wanneer je je winterset monteert. Voor één band die een spijker oppikt, werkt het. Het addertje zit in het woord vergelijking: het systeem weet dat één wiel zich anders gedraagt dan de rest, maar het heeft geen idee wat er in eender welke band zit.
De blinde vlek: alle vier tegelijk zacht
Omdat een indirect systeem redeneert door te vergelijken, ziet een auto waarvan de vier banden samen weggezakt zijn er voor dat systeem kerngezond uit. Dat is geen zeldzaam grensgeval, het is de normale manier waarop banden lucht verliezen. Een band geeft ongeveer een tiende bar per maand op, gewoon doordat lucht door het rubber ontsnapt, en de druk zakt nog eens met ongeveer evenveel per tien graden dat de buitentemperatuur daalt. Laat een auto van een warme lente tot een koude herfstochtend ongecontroleerd staan en alle vier de hoeken kunnen vlot een halve bar te laag staan, gelijkmatig, zonder enig waarschuwingslampje. De auto is niet defect. Hij doet precies waarvoor hij ontworpen is, namelijk een verschil tussen wielen opmerken, en er valt geen verschil op te merken.
Zelfs een direct systeem wacht langer dan jij zou doen
De regelgeving achter deze systemen legt het alarm bewust laat. Een conform bewakingssysteem moet de bestuurder waarschuwen zodra een band twintig procent onder zijn bedrijfsdruk is gezakt of 150 kPa bereikt, welke van de twee het hoogst is, en het mag daar tot tien minuten cumulatieve rijtijd over doen. In gewone taal: een band die op 2,4 bar hoort te staan, mag rond 1,9 bar rondrijden zonder dat er ook maar één lampje aangaat. Dat is volstrekt legaal, en het is tegelijk een band die warm loopt, zijn schouders wegschuurt, je brandstof of actieradius kost door extra rolweerstand, en slechter reageert dan hij zou moeten bij een noodmanoeuvre. Het waarschuwingslampje is een laatste verdedigingslijn tegen een defect, geen onderhoudsherinnering.
Waarom een volgeladen vakantieauto het slechtste geval is
Zomertoerisme stapelt alle risicofactoren op elkaar. Een auto met vier inzittenden, een volle koffer en een dakkoffer rijdt dicht tegen zijn maximale asdruk, op heet asfalt, bij aanhoudende snelwegsnelheid, mogelijk in een land waar de limiet hoger ligt dan die waaronder je hebt leren rijden. Te lage spanning plus hitte plus lading is precies het recept dat van een band een klapband maakt. Kijk naar de sticker in de deurstijl aan bestuurderszijde of aan de binnenkant van de tankklep en je vindt er meestal twee kolommen cijfers, één voor normale belading en één voor volle belading. Die tweede kolom is geen suggestie, en achteraan ligt hij vaak 0,3 tot 0,5 bar hoger. Zet die waarden op je eigen oprit voor je vertrekt, niet bij het eerste tankstation over de grens, want tegen dan zijn de banden warm en vleit elke meting die je doet.
Zwaardere auto's, en de schade die een manometer niet ziet
Gewicht maakt dit alles minder vergevingsgezind, en daarom verdienen accu-aangedreven auto's een kortere controletermijn dan de kalender in het handboek suggereert, en daarom ook gaan EV's doorgaans sneller door een set banden. Nu je toch bij het ventiel gehurkt zit, besteed tien seconden aan de band zelf en niet enkel aan de druk. Een manometer vertelt je niets over een bolling in de flank, een snede, of de platgereden binnenschouder die van boordstenen komt, en half op een boordsteen parkeren is zwaarder voor je auto dan het lijkt. Dat zijn de gebreken die een band echt om zeep helpen, en net die zal een bewakingssysteem nooit vermelden.
Wat je concreet doet
Vijf gewoontes dekken alles wat de auto niet voor je kan doen.
Controleer alle vier met je eigen manometer, elke maand en voor elke lange rit. Koud betekent dat de auto enkele uren stilstond of minder dan ongeveer twee kilometer heeft gereden, want rijden warmt de lucht op en vleit je meting met een paar tienden.
Gebruik de kolom voor volle belading van de sticker in de deurstijl wanneer de auto volgeladen is, en zet ze na de vakantie terug naar de normale waarden.
Voer na het bijstellen van de spanning op een auto met een indirect systeem de reset of kalibratie in het menu uit. Sla je dat over, dan blijft de auto vergelijken met de oude, verkeerde referentie die hij aanleerde toen de banden zacht stonden.
Neem het reservewiel mee als je auto er nog een heeft. Een noodwiel op 1,0 bar is geen reserve maar decoratie, en het wordt door niets bewaakt.
Lees een lampje dat een minuut knippert en daarna blijft branden als een storing in het bewakingssysteem zelf, meestal een lege sensorbatterij of een wiel dat de auto niet heeft aangeleerd, en niet als een zachte band.
Een degelijke pen- of digitale manometer kost minder dan een tankbeurt en is nauwkeuriger dan de meeste toestellen aan het tankstation, die een hard leven leiden en zelden geijkt worden. Vind je maand na maand op dezelfde hoek sterk afwijkende cijfers, dan is dat een traag lek of een aangetaste velg en geen pech, en dat is een garagebezoek waard voor het een bezoek langs de kant van de weg wordt. Het is ook precies het soort zaak dat stilletjes een gebrek wordt bij je volgende keuring, dus het hoort thuis op dezelfde lijst als de controles die je thuis voor de keuring doet. En begint een set sensoren plus vier banden op een oude auto op echt geld te lijken, dan mag je gerust nagaan wat dat budget op AutoNext oplevert voor je je vastlegt.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of mijn auto een direct of een indirect systeem heeft?
Kan de auto een werkelijke druk per wiel tonen, dan is het direct. Krijg je enkel een waarschuwingssymbool plus een reset- of kalibratiefunctie ergens in het menu, dan is het vrijwel zeker indirect, want directe systemen moeten zelden gereset worden. Het instructieboekje geeft in één regel uitsluitsel.
Het lampje ging aan tijdens een koudeprik en later weer uit. Is er iets mis?
Waarschijnlijk geen lek, maar je banden stonden al aan de krappe kant. De druk zakt met ongeveer een tiende bar per tien graden afkoeling, dus een auto die in zacht weer correct is gezet, kan op de eerste vriesochtend onder de drempel duiken en zich herstellen zodra de banden opwarmen. Zet ze opnieuw goed, koud, op de waarde van de sticker.
Mag ik het lampje negeren als de banden er goed uitzien?
Nee. Een moderne laagprofielband kan een kwart te zacht staan en er van staande hoogte volkomen normaal uitzien, en net daarom zijn deze systemen verplicht gemaakt. Zet er een manometer op voor je iets besluit.
Vervangt een bewakingssysteem het zelf controleren?
Nee, en dat misverstand is de reden waarom zoveel auto's te zacht rondrijden. Het is gemaakt om een band te betrappen die lucht verliest, niet om je spanning op het punt te houden waar ze het best presteert. De maandelijkse controle met een manometer blijft jouw taak.
Telt een TPMS-storing mee bij de periodieke keuring?
In veel Europese landen wordt een bewakingswaarschuwing die blijft branden als een gebrek genoteerd bij de keuring, in dezelfde familie als een ABS- of airbaglampje. Een dode sensor is goedkoop te vervangen de volgende keer dat de band van de velg gaat, en veel goedkoper dan een herkeuring.
