De verblinding van de laagstaande zon zit vooral aan de binnenkant van je voorruit
Twee weken voor en na de equinox komt de zon pal in het oosten op en gaat ze pal in het westen onder, en een flink stuk van Europa rijdt precies langs die lijn naar het werk.
Het is de enige datum in de kalender waarop die meetkunde overal op de planeet tegelijk hetzelfde is, en het wegennet is daar nooit op getekend, maar er loopt genoeg oost naar west om het effect op miljoenen ritten tegelijk te laten neerkomen. De ochtend rijdt een zonsopgang tegemoet, de avond een zonsondergang, en allebei staan ze laag genoeg om precies aan te komen waar de voorruit zit en niet waar het dak zit. Groot-Brittannië is een van de weinige landen in Europa die zijn politie een oorzaak zo specifiek laat noteren, en over de vijf jaar tot 2021 stond verblinding door de zon gemiddeld per jaar genoteerd bij ongevallen met 28 doden en 2.876 gewonden. Wat die cijfers twee keer waard maakt om te lezen, is bij wie ze terechtkomen: 74 procent van de doden waren voetgangers, fietsers en motorrijders, weggebruikers die samen goed zijn voor ongeveer 2 procent van de gereden afstand. De bestuurder wordt verblind en iemand buiten de auto betaalt de rekening. En omdat de zon voor elke bestuurder op die weg exact even fel is, bepaalt niet het weer of je knijpt of de weg volledig kwijtraakt. Dat bepaalt de halve millimeter glas, aanslag en vuil tussen de zon en je oog.
Tegen de waas aan de binnenkant van je voorruit is een industrienorm geschreven
De auto-industrie heeft er een naam voor en een testmethode bij. Onder DIN 75201, de foggingnorm die ook als ISO 6452 verschijnt, wordt een staal interieurmateriaal zestien uur op 100 graden Celsius gehouden terwijl er een glasplaat van 21 graden boven hangt, waarna het labo meet wat er op die plaat is neergeslagen, ofwel door de glans onder 60 graden af te lezen, ofwel door de neerslag te wegen. Die norm bestaat omdat dashboards, lijmen, schuimen en zetelmaterialen jarenlang halfvluchtige stoffen afgeven, en een auto die in de zon staat is een warme kamer met precies één koud oppervlak erin: de voorruit. De film die daar landt, is echt onzichtbaar wanneer je er 's nachts door naar een donkere weg kijkt, want verstrooiing heeft iets nodig om te verstrooien. Richt datzelfde glas op een zon die vijf graden boven de horizon staat en elk deeltje in die film licht tegelijk op, het contrast voor je stort in, en een ruit waarvan je had gezworen dat ze proper was, verandert in een oplichtend paneel. Daarom lijkt die verblinding in september uit het niets te komen bij een auto die je in juli nog gewassen hebt: je waste de buitenkant.
Je zonneklep is getekend voor een zon die hoger staat dan deze
Een zonneklep scharniert naar beneden vanaf de dakrand en dekt de bovenkant van de ruit af, wat het juiste antwoord is op een zomerzon in de hoogte en het verkeerde antwoord op een equinoxzon op ooghoogte. Trek je hem ver genoeg naar beneden om een lage zon te blokkeren, dan blokkeer je ook de weg, en de meeste bestuurders houden hem daarom in een compromishoek die geen van beide blokkeert. Twee dingen helpen meer dan de klep zelf. Het eerste is hem uit zijn klem schuiven en naar het zijraam draaien, de stand die zowat niemand gebruikt en die wél telt op een weg die dwars door het licht draait. Het tweede is onthouden dat de zon ook van achteren komt, en dat de meeste automatisch dimmende binnenspiegels je daar niet helpen, want ze dragen een naar voren gerichte omgevingssensor die het dimmen bij daglicht juist tegenhoudt zodat de spiegel bruikbaar blijft. Bij felle lage zon blijft die spiegel dus met opzet helder. Dat is nuttig om te weten naast het feit dat je buitenspiegels waarschijnlijk op je eigen plaatwerk gericht staan, want een spiegel vol eigen lak is een spiegel vol weerkaatste zon.
Een zonnebril draagt een categoriecijfer, en één categorie is gemarkeerd als ongeschikt om mee te rijden
Elke zonnebril die in Europa verkocht wordt, is onder EN ISO 12312-1 ingedeeld op een schaal van 0 tot 4, en dat cijfer staat op de veer of op het etiket in plaats van op het prijskaartje. Glazen van categorie 3 laten tussen 8 en 18 procent van het zichtbare licht door en vormen de rijcategorie, degene die je vanaf september in je handschoenkastje wil. Categorie 4 laat 3 tot 8 procent door, is gemaakt voor gletsjers en hoogtewerk, moet gemarkeerd zijn als ongeschikt om mee te rijden en is in Frankrijk uitdrukkelijk verboden achter het stuur. Niets boven categorie 0 hoort in een tunnel of na zonsondergang op je neus, en dat is net de val op een herfstavond, wanneer de verblinding en het daglicht binnen een paar minuten van elkaar verdwijnen. Gepolariseerde glazen zijn een aparte keuze en een echt goede tegen de horizontale schittering van nat asfalt en van je eigen motorkap, met een kanttekening die je best test voor je erop vertrouwt: polarisatie kan een lcd-instrumentenpaneel of een head-updisplay bij bepaalde hoofdstanden helemaal zwart maken, en dat ontdek je liever op een parking dan aan 120 km/u.
Staat de zon achter je, dan ben jij het ding dat niemand ziet
De helft van het equinoxprobleem is op anderen gericht. Rij westwaarts de avondzon in en jij bent verblind. Rij oostwaarts met diezelfde zon in je rug en jij bent een silhouet tegen een felle lucht voor iedereen die voor je rijdt, precies op het moment dat je dagrijlichten van het verkeer weg wijzen dat je zou moeten zien, want dagrijlichten zijn een toestel voor vooraan en verlichten achteraan niets. Dimlicht kost niets en zet je achterlichten aan. De andere helft is wat de verblinde bestuurders rond je zo dadelijk gaan doen, want wie een file laat ziet, remt niet netjes opbouwend, en de hele reden dat de industrie remassistentie inbouwde is dat zowat niemand hard genoeg duwt wanneer het telt. Neem meer afstand in de verblindingszone en lees het verkeer drie auto's verderop, want remlichten tegen een lage zon zijn het eerste signaal dat de schittering uitwist.
Wat je concreet doet
Twintig minuten en één zonnebril dekken zowat alles hieronder, en de actie met de meeste winst is net degene die niemand doet.
Maak de binnenkant van de voorruit schoon, en behandel dat als een aparte klus en niet als een bijgedachte bij de buitenkant.
Werk met twee doeken, één licht bevochtigd met glasreiniger en één droge, en ga met de droge over voor de eerste is uitgedampt, want dat haalt de strepen weg die de volgende verblinding veroorzaken.
Kom tot de onderste 15 centimeter waar het glas het dashboard raakt. Die strook is het moeilijkst bereikbaar, vangt de meeste aanslag en ligt pal in de baan van de lage zon.
Houd siliconenhoudende dashboardsprays volledig weg van de ruit. Dat is exact de chemie waarvoor de foggingtest geschreven is.
Vervang elke ruitenwisser die een zichtbare boog achterlaat. Die boog is een veeg die je 's nachts nooit opmerkt en bij zonsopgang een witte band wordt.
Vul het reservoir met echte ruitensproeivloeistof en niet met water, want de aanslag buiten bestaat uit insecteneiwit en wegvuil, en water alleen smeert allebei uit.
Kijk het categoriecijfer van je zonnebril na. Categorie 3 is het rijglas, categorie 4 is gemarkeerd als ongeschikt om mee te rijden en is in Frankrijk verboden achter het stuur.
Leg hem binnen handbereik van de bestuurdersstoel en niet in de koffer. Een bril waarvoor je moet stoppen, is een bril waar je uiteindelijk zonder rijdt.
Zet dimlicht aan zodra de lage zon achter je staat, en neem in beide richtingen meer afstand tot de zon boven de daklijn klimt.
Veelgestelde vragen
Waarom wordt de verblinding erger vlak nadat ik de auto heb gewassen?
Omdat een carwash één kant van het glas reinigt en de andere ongemoeid laat, en de binnenkant is net waar de verstrooiende film zit. Bij auto's die geregeld door een borstelwasstraat gaan, komt er een tweede reden bij: fijne krasjes in het buitenoppervlak doen precies wat die film doet, licht onder een lage hoek verstrooien in plaats van doorlaten. Die krasjes krijg je er niet meer uit, maar de film wel, en die doet het grootste deel van het werk, dus de winst zit aan de binnenkant.
Waar komt die waas aan de binnenkant vandaan?
Van uitwaseming uit het interieur zelf. Dashboardkunststoffen, lijmen, schuimen, tapijt en leerbehandelingen geven traag halfvluchtige stoffen af, en veel sneller wanneer het warm is, en in een geparkeerde auto is de voorruit het koudste grote oppervlak waarop die kunnen neerslaan. De industrie test dat onder DIN 75201, en daarom dragen interieurmaterialen überhaupt een foggingwaarde, maar geen enkel materiaal scoort nul en geen enkele auto ontsnapt eraan. Tabaksrook, luchtverfrissers en siliconenhoudende interieursprays komen er nog bovenop, en een auto die een hele hete zomer buiten stond, draagt rond deze tijd de dikste film van het jaar.
Welke zonnebril is de juiste om mee te rijden?
Categorie 3 onder EN ISO 12312-1, die 8 tot 18 procent van het zichtbare licht doorlaat en het donkerste glas is dat de norm geschikt acht voor gewoon wegverkeer. Categorie 2 is een verstandige keuze als je veel tunnels rijdt of voortdurend in en uit bos schiet. Categorie 4 is degene om te vermijden: met 3 tot 8 procent doorlating is hij voor gletsjers gemaakt, hij moet gemarkeerd zijn als ongeschikt om mee te rijden, en Frankrijk verbiedt hem ronduit achter het stuur. Kijk op de veer van het montuur, want dat cijfer is een etiketteringsplicht en geen verkoopargument, en een goedkope bril draagt het even leesbaar als een dure.
Zijn gepolariseerde glazen beter in de auto?
Tegen schittering overdag meestal wel. Polarisatie pakt licht aan dat van een horizontaal vlak is weerkaatst, en dat is net het witte laken dat je krijgt van nat asfalt, van een lage zon op een vochtige weg en van je eigen motorkap. De kanttekening is wat het met schermen doet: lcd-instrumentenpanelen en sommige head-updisplays zijn zelf gepolariseerd, waardoor ze bij bepaalde hoofdstanden dimmen of volledig verdwijnen. Test dat stilstaand voor je aan een herfstrit begint, want een zwart instrumentenpaneel is een slechte ruil voor een helderdere weg.
Moet ik mijn lichten aanzetten als de zon achter mij staat?
Ja, en dan dimlicht en geen dagrijlichten. Een lage zon in je rug maakt van je auto een silhouet voor iedereen die voor je rijdt, en ze verblindt wie naar je kijkt in de spiegel, dus je wil de vorm met twee rode lampen zijn en niet de vorm zonder. Dagrijlichten doen dat niet, want op zowat elke auto zijn het lampen vooraan en blijven de achterlichten donker. Eén beweging aan de lichtschakelaar lost het op, en het kost je helemaal niets.
