De knop die het verkeer buiten je auto houdt, keert zich na een paar minuten tegen je
Het is de enige knop op je dashboard die de lucht die je inademt tegelijk zuivert en bederft.
De recirculatieknop doet mechanisch precies een ding: ze sluit een klep. Normaal zuigt je ventilatie buitenlucht aan via het rooster onderaan de voorruit, en dat zit ongeveer op de hoogte van de uitlaat van de auto voor je. Daarom liggen de gemeten deeltjesconcentraties binnenin een auto in het verkeer stelselmatig hoger dan de metingen op het voetpad langs diezelfde weg. Sluit je die klep, dan stopt de aanvoer. Dezelfde lucht draait dan rond door het interieur en terug door het filter, en het fijn stof dat stond aan te schuiven blijft buiten: metingen aan auto's in het verkeer leggen de verhouding binnen tegenover buiten voor PM2,5 op ongeveer 0,10 tot 0,13 bij volledige recirculatie, wat betekent dat ruwweg negen tiende van wat daarbuiten hangt je longen nooit bereikt. De keerzijde is het deel waarvoor niemand die knop indrukt. Diezelfde gesloten kringloop houdt ook binnen wat de inzittenden uitademen. Met twee mensen aan boord gaat de CO2 in de cabine binnen 15 tot 20 minuten voorbij 2.500 ppm, en met vier volwassenen mat een Zweedse sensorfabrikant 2.500 ppm na vijf minuten en 6.000 ppm na 22. Concentratie, reactietijd en het simpele gevoel wakker te zijn beginnen ruim voor de bovenkant van dat bereik weg te zakken, en dat is exact het omgekeerde van wat je wou toen je het verkeer buitensloot.
Waarom de lucht in je auto viezer is dan de lucht ernaast
Een auto is geen bel. Het is een doos met een ventilator die aanzuigt wat er recht voor hem hangt, en in een file betekent dat dat je de uitlaatgassen van je voorganger erft in plaats van de gemiddelde lucht van de stad waar je doorheen rijdt. De cijfers die hier tellen zijn ook geen gemiddelden, maar pieken. Een tunnel, een ondergrondse parking, een minuut achter een oudere vrachtwagen of een bus die van zijn halte wegrijdt, of dat stuk file waar niets beweegt en alles stationair draait: elk daarvan levert een korte piek die vele malen hoger ligt dan het niveau waarop je ventilatie is getekend. Net op die momenten adem je er ook het langst van dichtbij naast, want een file rijd je niet snel voorbij. Recirculatie is het enige wapen dat de auto je daartegen geeft, en het werkt binnen ongeveer een seconde na de druk op de knop. Daarom is het moment waarop je drukt belangrijker dan al de rest in dit artikel.
Wat recirculatie kost: eerst je alertheid, dan je voorruit
Koolstofdioxide is de eerste rekening. Een volwassene in rust ademt genoeg CO2 uit om een kleine afgesloten cabine binnen een paar minuten voorbij 1.000 ppm te tillen, en het onderzoek naar cognitie vindt telkens weer dat besluitvorming, reactietijd en waakzaamheid achteruitgaan vanaf ergens rond 1.000 tot 2.500 ppm. Niets in de auto meet dat, en het symptoom dat je opmerkt is geen benauwdheid maar een milde, makkelijk weg te wuiven neiging om te geeuwen. De tweede rekening is water. Elke ademteug draagt vocht mee, natte jassen en schoenen geven er nog meer af, en met de klep dicht blijft dat allemaal in de cabine tot het glas het dauwpunt bereikt en de voorruit langs binnen beslaat. Dat is een zichtprobleem zodra het weer omslaat, en het komt het snelst opzetten in precies de omstandigheden waarin je scherp moet zien, zoals de eerste regen na een lange droge periode. De meeste moderne auto's weten dat en schakelen recirculatie automatisch uit zodra je de ontwaseming van de voorruit kiest, wat vrij duidelijk zegt wat de constructeur ervan vindt om ze in vochtig weer te gebruiken.
De beste klimaatsystemen sluiten de klep maar half
De keuze tussen helemaal open of helemaal dicht op een manuele knop is een grove versie van wat het probleem eigenlijk vraagt, en het onderzoek zegt dat ook. Studies naar gedeeltelijke recirculatie vonden dat het rondpompen van zowat 70 procent van de ventilatielucht de concentratie fijn stof met 55 procent verlaagde met een nieuw filter en met 39 procent met een gebruikt exemplaar, terwijl er genoeg verse lucht binnenkwam om de CO2 laag te houden. Dat is bijna de volledige winst aan propere lucht zonder de slaperigheid, en daarom is automatische klimaatregeling met een luchtkwaliteitssensor, die koolwaterstoffen en stikstofoxiden opsnuift en de klep zelf even gedeeltelijk sluit, iets om te gebruiken in plaats van te overrulen. Het verklaart ook waarom de CO2 in een rijdende auto eerder afvlakt dan eindeloos blijft stijgen: zowat geen enkele recirculatieklep sluit volledig af, en dat lek doet je een plezier. Er is nog een tweede reden waarom je auto van recirculatie houdt, en dat is energie. Lucht die je al behandeld hebt opnieuw opwarmen of afkoelen kost veel minder dan verse buitenlucht behandelen, en in een elektrische auto komt die besparing rechtstreeks bij je winterbereik terecht, net zoals de batterij voorverwarmen voor een snellaadbeurt dat aan de andere kant van de rit doet.
Het filter achter je handschoenenkastje doet het echte werk
Niets van het bovenstaande gebeurt zonder een interieurfilter in redelijke staat, want recirculatie maakt de lucht schoon door ze keer op keer door dat filter te sturen. Een gewoon stoffilter vangt stof, pollen en roet; een versie met actieve kool bindt daarnaast gassen en geuren, en dat is net het deel dat de diesel voor je aanpakt in plaats van alleen het stof achter je. De meeste constructeurs vragen een vervanging een keer per jaar of ergens tussen 15.000 en 30.000 km, en een auto die vooral in het verkeer of op stoffige wegen rijdt, zit aan de korte kant daarvan. Een verstopt filter valt niet netjes uit, het knijpt gewoon de luchtstroom af. De eerste symptomen zijn dus een ventilator die harder moet werken, een airco die zwak aanvoelt en een voorruit die trager vrijkomt, en dat wordt allemaal aan iets anders geweten. Het zit meestal achter het handschoenenkastje, kost weinig, en is in een minuut of tien vervangen, met de pijl op het kader in de juiste richting van de luchtstroom. Anders dan de drukwaarschuwing die je banden wel krijgen, bestaat er geen lampje voor een filter dat zijn werk niet meer doet. Het staat dus volledig op de kalender.
Wat je concreet doet
Niets hiervan kost geld, en het komt allemaal neer op een knop indrukken op het juiste moment en een filter in je agenda zetten.
Druk op recirculatie voor je in de vuile lucht zit, niet pas als je ze ruikt. Tunnels, ondergrondse parkings, de achterkant van een vrachtwagen of bus, een stilstaande file en een veld dat wordt besproeid zijn de knop waard, en de klep sluit in ongeveer een seconde.
Zet ze binnen een minuut of tien terug op verse lucht, en sneller met drie of vier mensen aan boord. Rijd je alleen op een open weg, dan kan het langer, maar er is geen reden toe.
Gebruik recirculatie nooit om een beslagen voorruit vrij te krijgen. Verse lucht, de aircocompressor aan en warmte op het glas is de snelste combinatie; recirculatie voedt precies de damp die je wil wegkrijgen.
Beschouw beslaande ruiten als het alarm dat je verder niet hebt. Het is het zichtbare teken dat de cabinelucht te lang afgesloten is, en het komt voor je iets aan je eigen concentratie merkt.
Laat de aircocompressor draaien wanneer je recirculatie gebruikt in warm of vochtig weer. Die droogt de lucht terwijl ze koelt, en dat levert je extra minuten op voor het glas beslaat.
Heeft je klimaatregeling een automatische luchtkwaliteitsstand, gebruik die dan in plaats van de manuele knop. Ze sluit de klep gedeeltelijk en kort, wat het onderzoek ondersteunt, en ze opent weer zonder dat jij eraan moet denken.
Vervang het interieurfilter een keer per jaar, en doe dat in het vroege najaar in plaats van in het voorjaar. Zo hangt er een vers filter in tijdens de vochtige maanden, wanneer beslaan, bladeren en volle luchtstroom er het meest toe doen.
Betaal voor de versie met actieve kool als je dagelijks in het verkeer staat of hooikoorts hebt. Het is het enige type dat iets doet aan gassen en geuren, en het prijsverschil is klein.
Plaats je het zelf, kijk dan naar de pijl op het kader en ruim meteen de bladeren uit de waterafvoer onder de voorruit terwijl het handschoenenkastje toch open staat. Omgekeerd geplaatst werkt het nog, maar minder lang.
Veelgestelde vragen
Bespaart recirculatie brandstof of rijbereik?
Ja, en het effect is het grootst bij extreme temperaturen. Lucht behandelen die je al verwarmd of gekoeld hebt kost minder energie dan buitenlucht behandelen, dus recirculatie verlaagt de belasting van de airco in volle zomer en van de verwarming in de winter. In een elektrische auto, waar de cabineverwarming uit dezelfde batterij komt als het rijden, is dat een zichtbaar stuk winterbereik en geen afrondingsfout. Toch is het geen reden om ze permanent aan te laten, want de prijs betaal je in CO2 en beslagen ruiten, niet in energie.
Moet ik recirculatie in de winter gebruiken?
Spaarzaam, en nooit bij het begin van een rit. Een koude auto vol natte jassen zit al dicht bij het punt waarop het glas beslaat, en met de klep dicht ben je er in enkele minuten. Warm de cabine op verse lucht op met de compressor aan, maak de ruiten deftig vrij, en gebruik recirculatie pas daarna in korte stukjes voor de tunnel of de file.
Is het gevaarlijk om recirculatie een hele rit aan te laten?
Gevaarlijk is te sterk voor een rijdende auto, want geen enkele recirculatieklep sluit perfect en er lekt altijd wat verse lucht binnen. Daarom vlakt de CO2 in de cabine af in plaats van eindeloos te stijgen. Nutteloos is het juiste woord: je ruilt meetbare alertheid voor propere lucht die je niet meer nodig hebt zodra de tunnel achter je ligt. Het geval dat je wel ernstig moet nemen is een stilstaande auto waarin mensen slapen, want daar is het lek klein, draait de motor misschien, en houdt niets CO2 of uitlaatgas uit het interieur.
Heb ik een duur filter nodig?
Je hebt vooral het juiste type nodig, niet het duurste. Een goedkoop filter dat op tijd wordt vervangen verslaat een premiumfilter dat er drie jaar in blijft hangen, want de gemeten reductie van fijn stof zakt merkbaar zodra een filter vol zit, van 55 naar 39 procent in het onderzoek naar gedeeltelijke recirculatie. Actieve kool is de kleine meerprijs waard voor iedereen die dagelijks in het verkeer staat. Filtratie op fijnstof- of HEPA-niveau, aangeboden op sommige elektrische auto's en topmodellen, is een echte stap vooruit, maar alleen als de auto ontworpen is met de ventilator en de behuizing om er lucht doorheen te duwen.
